АҚШ-тың Венесуэладағы әскери операциясына әлем қалай қарайды?
АЛМАТЫ. 4 қаңтар. АҚШ-тың арнаулы әскерінің Венесуэлаға басып кіріп, елдің президенті Николас Мадуроны әйелімен бірге қамауға алып кетуін әлем әр қалай бағалап отыр. Бұл туралы ВВС ақпарына сүйенген rast.kz хабарлайды.
Құрама Штаттар әскерлері сенбі, 3 қаңтар күні Венесуэлаға қарсы операция бастады. Олар ел байтағындағы маңызды нысандарға шабуыл жасап, президент Николас Мадуроны елден алып кетті. Мадуро мен оның әйелі Силия Флорес Нью-Йоркте «есірткі терроризмі», кокаин контрабандасы және қару-жарақ сақтау бойынша айыпталды.
Кейінірек президент Дональд Трамп АҚШ-тың Венесуэланы «басқаратынын» және оның мол мұнай ресурстарын пайдаланатынын мәлімдеді және Мадуроның АҚШ әскери кемесінде көзі байланып, қолына кісен салынған суретін жариялады.
Мадуро үкіметімен ұзақ уақыт бойы байланыста болған Ресей, Қытай және Иран бұл операцияны жедел айыптады. Уашингтонның одақтастары, соның ішінде Еуропалық одақ та алаңдаушылық білдірді. Ресей өзінің төрт жылға жуық уақыттан бері бөтен елде оккупациялық соғыс жүргізіп келе жатқанын «ұмытып», АҚШ-тың Венесуэла билігін құлатқанын «қарулы агрессия» деп атап өтті. Сосын Трампты «өз ұстанымын қайта қарастыруға және егемен елдің заңды сайланған президенті мен оның әйелін босатуға» шақырды.
«Қытай АҚШ-тың егеменді мемлекетке қарсы күш қолдануына және оның президентіне қарсы әрекеттеріне қатты таң қалып, қатаң айыптайды», – деп мәлімдеді Қытай Сыртқы істер министрлігі. Қытай Уашингтонның әрекеттері «халықаралық құқық пен Венесуэланың егемендігін бұзады және Латын Америкасындағы бейбітшілік пен қауіпсіздікке қауіп төндіреді» деп санайды.
Куба мен Иран да АҚШ-тың әрекеттерін айыптады. Маусым айында АҚШ бомбалаған Тегеран шабуылды «Венесуэланың ұлттық егемендігі мен аумақтық тұтастығын өрескел бұзу» деп жариялап, БҰҰ Қауіпсіздік кеңесін араласуға шақырды. Венесуэланың жақын одақтасы Куба «батыл Венесуэла халқына қарсы мемлекеттік терроризмді» айыптады. Трамп есірткі саудасына байланысты әскери күш қолданумен қорқытқан Мексика АҚШ-тың Венесуэладағы әскери әрекетін қатаң айыптап, бұл «аймақтық тұрақтылықты айтарлықтай бұзады» деп мәлімдеді.
Венесуэламен шекаралас Колумбия президенті Густаво Петро АҚШ-тың әрекеттерін Латын Америкасының «егемендігіне шабуыл» деп атады, бұл гуманитарлық дағдарысқа әкеледі.
Тағы бір көршілес елдің, Бразилияның президенті Луис Инасио Лула да Силва АҚШ-тың шабуылдарын Венесуэланың егемендігіне «ауыр қорлау» деп білді.
Тағы бір көршілес елдің, Гайананың президенті Ирфан Али ел қауіпсіздік жоспарын іске қосқанын айтты, бірақ қосымша мәліметтер бермеді.
Ал Аргентина президенті Хавьер Майли әлеуметтік желілерде «бостандық алға жылжиды» және «бостандық жасасын» деп жазды. Еуропалық Одақтың сыртқы істер министрі Кая Каллас АҚШ-тың Венесуэлаға шабуылдарынан кейін сабырлылыққа шақырып, халықаралық құқықты «кез келген жағдайда» құрметтеу керектігін атап өтті.
Ол ЕО «Николас Мадуроның заңсыздығын бірнеше рет жариялап, биліктің бейбіт жолмен ауысуын жақтайтынын» атап өтті.
Германия канцлері Фридрих Мерц Мадуроны тұтқынға алудың заңсыздығын мойындады, бірақ халықаралық құқықтың маңыздылығын қайталады.
«Мадуро өз елін күйрете бастады. Соңғы сайлаулар бұрмаланды. Көптеген елдер сияқты, біз де оның президенттігін мойындамадық… АҚШ араласуын заңды бағалау күрделі мәселе және мұқият талдауды қажет етеді. Халықаралық құқық басшылық қағида болып қала береді. Қазіргі кезеңде Венесуэладағы саяси тұрақсыздықтан аулақ болу керек», – деді ол, қазіргі ең маңыздысы – демократиялық жолмен сайланған үкіметке көшуді қамтамасыз ету екенін қосты.
Испания премьер-министрі Педро Санчес бұл араласу «халықаралық құқықты бұзады және аймақты белгісіздік пен милитаризм көкжиегіне қарай итермелейді» деп мәлімдеді.
Франция АҚШ операциясы халықаралық құқықты бұзатынын және Венесуэла дағдарысына ешқандай шешімді сырттан таңуға болмайтынын мәлімдеді.
Франция президенті Эммануэль Макрон 2004 жылғы бұрынғы президенттікке кандидат Эдмундо Гонсалес Уррутияны саяси өтпелі кезеңді басқаруға шақырды.
Ұлыбритания премьер-министрі Кир Стармер Ұлыбритания Венесуэладағы «өзгеріп жатқан жағдайды» америкалық серіктестерімен талқылайтынын, сонымен бірге Лондонның Мадуро «режимінің» құлауына байланысты «көз жасын төкпейтінін» атап өтті.
Трамптың одақтасы Италия премьер-министрі Джорджа Мелони АҚШ-тың Венесуэладағы әскери әрекеті «заңды» және «қорғаныс» болды деп мәлімдеді.
Израиль де операцияны құптап, Уашингтонның «еркін әлемнің көшбасшысы» ретінде әрекет еткенін айтты.
Ресейге қарсы соғысында АҚШ-тың қолдауына тәуелді Украина ірі державаның Венесуэла сияқты әлдеқайда кіші елге қарсы әскери күш қолдануының заңдылығы туралы пікір білдіруден бас тартты. Сыртқы істер министрі Андрей Сибига Мадуроның заңдылығының жоқтығына және Венесуэла билігінің қуғын-сүргініне назар аударып, «демократияны, адам құқықтарын және венесуэлалықтардың мүдделерін» қолдайтынын білдірді.
Трамп ақ нәсілді африканер азшылығына қарсы кемсітушілік және тіпті «геноцид» жасады деп айыптаған Оңтүстік Африка: «Мұндай біржақты заңсыз күш қолдану халықаралық тәртіптің тұрақтылығына және мемлекеттердің теңдігі қағидатына нұқсан келтіреді» деп мәлімдеді.
БҰҰ Бас хатшысы Антониу Гутерриш АҚШ-тың шабуылдарына «қатты алаңдады»; оның өкілі олардың «қауіпті прецедент жасай алатынын» айтты.
Грекия премьер-министрі Кириакос Мицотакис X-те Мадуроның «Венесуэла халқы үшін елестетуге болмайтын азапқа әкелген қатыгез және репрессивті диктатураны басқарғанын» жазды.
«Оның режимінің ақыры елге жаңа үміт береді. Қазір соңғы әрекеттердің заңдылығы туралы пікір білдірудің уақыты емес», – деді ол. Трамптың өзі The New York Times газетіне телефон арқылы берген сұхбатында Венесуэлаға таңертеңгілік шабуылдарды «тамаша операция» деп сипаттады.
