НОҒАЙ АРУЫ

Ноғайдың қызы. Жай қызы емес, əйгілі ғалым қызы. Əлеуетті əдебиеттанушы. Ұлтын сүйген ұлағатты перзент. Қарымды қайраткер. Түркі дүниесін түгелдеуші. Əдебиеттанушы ретінде ілгерідегі Абдул-Хамид Жəнібеков, Сүйін Қапаев, Əшім Сикалиев сынды сөз сардарларының жолын жалғап, биік белеске шықты. Жиырмасыншы ғасырдағы ноғай поэзиясын ұлттық жəне жалпытүркілік тарихи-мəдени контексте қарастырып, филология ғылымдарының докторы атанды. Ұлт перзенті ретінде өз халқының мұрасын алтынның сынығындай қастерлеп сақтап, көзге түскенін жинайды да жүреді. Қайраткер ретінде де қабілет-қарымын көрсетіп, ана бір жылдарда Қарашай-Черкес Республикасының Ұлттар істері, бұқаралық коммуникация жəне баспасөз министрі болды. Бұл қызметінде де ноғайдың сөз өнерін дамытуға ұшан-теңіз пайда келтірді. Түркі дүниесін түгелдеуші ретінде барлық еңбегінде түбі бір, түрі ұқсас ағайын елдерге ортақ мұраттарды алға тартады.

Ал осы Нəсіпхан қыздың қазақ дегенде жаны бөлек. Біздің ғалымдармен байланысы берік. Əріптестерін түрлі ғылыми жиындарға шақырады. Өзі де жиі келеді. Құр қол келмейді. Қалың-қалың кітаптарды сөмкесіне сыйғызып, сыбаға әкеледі. Ноғай сөзінің қазақ жұртына қапысыз жеткенін қалайды. Қайтарда да бос қайтпайды. Қазақ кітаптарын қоржынына толтырып алып аттанады. Біз де өзіміздің жеке кітапханамыздың бір мүйісіне осы Нәсіпхан тауып берген, Астанаға арқалап жеткізген баға жетпес құнды кітаптарды текшелеп жинап қойдық. Нұр дидарлы Нəсіпханның ноғай-қазақ əдеби байланыстарын дамытумен жалғыз өзі тынбай айналысып жүргеніне бірнеше жылдың жүзі болды. Еңбегі жеміссіз де емес.

Нәсіпхан Сүйінова елордаға бір ғылыми жиынға келгенде таныстық. Ажарлы ару. Ғибратты ғалым. Зиялы зерттеуші. Ол ноғайша сөйлеп кеткен кезде таза қазақша әңгімелесіп отырғандай боласың. Ешқандай айырмашылық байқалмайды. Тіліміз туыс болған соң, оны да өз туғаныңнан кем көрмейсің. Ақкөңіл ноғай қызы ағайынның ортасына келгенін айқын сезініп, ашыла түседі. Ағынан ақтарылады. Кеңінен көсіледі. Жүрегімен жырлайды. Ол елге ат басын бұрған сайын қазақ достары қонаққа шақырады. Сондайда өзі де құдды бір төркіндеп келген қыз секілді өте еркін жүреді. Әдемі жымияды. Әдеппен күледі. Әсем әлемін әдіптейді. Жайдары. Жағымды. Жарасымды.

Бірде белгілі ономаст ғалым Бекжан Әбдуәлиұлы Нәсіпханның келу құрметіне дастархан жайды. Бекжан мен Гүлзираның шаңырағы о бастан қонақжай. Оның үстіне қатарымызға Нәсіпхан қосылғаннан кейін онсыз да берекелі үй-іші жайнап сала берді. Сонау Ноғайлы дәуірінен тамыр тартатын әсерлі әңгімелер қас қарайғанша дамылсыз жалғасты. Түп-төркіні бір қос жұрттың сөз өнерінің сабақтастығы жөнінде сыр шертілді. Мұндайда Нәсіпханның екі көзі оттай жанады.

*  *  *

Сол Нәсіпхан, ноғайдың ғалым қызы Нәсіпхан Сүйінова осы күндері мерейлі жасқа толды. Біз, қазақ жұртындағы əріптестері, Нəсіпхан ханымды қуана құттықтаймыз! Мықты денсаулық, зор табыс тілейміз! Мына əлемді жайлаған індеттен тезірек құтылып, Асан Қайғы атасы секілді «Бұлұт болған айды ашқан, Мұнар болған күнді ашқан», – деп, жарқылдап күліп, ортамызға оралатын кезін асыға күтеміз!

Аман жүріңіз, ғылымның бағын жандырған ноғай аруы!

*  *  *

Осылайша ой түйіндеп, әлеуметтік желіге жариялағанымыз сол еді, соны білгендей Нәсіпхан хабарласты. Алыста жүрген секілді. Аз-кем тілдескендей болдық. Сәлден соң телефонымызға мынадай жазба жіберіпті: «Казак досларымга рахмет! Мен бу заман Канада элинде. Йолдаман. Фейсбукка колым етпеятыр. Иншалла, коьерермен», – деп баршаға сәлем жолдады. Жортқанда жолыңыз болсын, ғалым қыз!

Бауыржан ОМАРҰЛЫ

2021 жыл

«Шағала» жинағынан