USD
Біздің оқуға түскен шағымызда студенттер әскерге барғандар және мүлде бармағандар болып екіге бөлінетін. Осы екі топтың мінез-құлқы әр түрлі. Екі жыл керзі етік кигендер еңсесін көтеріп, еркін жүреді. Оқытушыларға етене жақындау болады. Ара-тұра көсіліп орысша сөйлейді. Әскердің иісі мұрнына бармайтындар да көштен қалып жатқан жоқ. Мектеп бітіре сала университеттің табалдырығынан аттайды. Уақыт жоғалтпайды. Әлгі жігіттер ел қорғап болып, аман-есен қайтып оралып, білім ордасына енді ғана табан іліктіргенде бұлар оқуды орталап тастайды. Бәрібір ересектер тобының бәсі биігірек тұрады. Ұстаздар да оларды ерекше сыйлайды. Жасы кіші курстастары да соларды көрсе інгендей қайқаңдап, едәуір айбыныңқырап қалады.
Сондай сақа студенттің бірі өзімізбен қатар оқуға түсті. Журфакқа емес, әрине. Жатақханасының іргесі біздің әйгілі жатаққа жанасыңқырап тұрған тарих факультетіне келді. Бала кезімізде «Деуші едік аспан тым биік, Бекер екен онымыз. Төбемізге тұр тиіп, Жетер созсақ қолымыз!», – деген өлең бар еді. Тұңғыш ғарышкер Юрий Гагаринге арналған жырдың бір үзігі. Сол секілді журфактың бесінші жатақханасынан созылған қол тарфактың алтыншы жатақханасының тұрғындарын адаспай табары анық-ты. Екі жатақхананың арасындағы қуыстың тарлығы сонша, бес-алты адам қатарынан өте алмайды. Екі факультеттің етене екеніне одан артық қандай мысал керек, а? Жалпы, жапсарлас тұрған журфак, филфак және тарфак студенттерінің аралас-құраластығының аңызға айналған мысалдары жеткілікті.
Біздің кейіпкеріміз де сол үш факультетке ортақ ұл еді. Бірақ ол студенттік билеті қолына тигенше соқтықпалы, соқпақсыз жолдан өтті. Мектеп бітіре сала қара жұмыстың көрігін қыздырды. Одан әскерге кетті. Кеткенде де әбден шығандап кетті. Венгрия ма, Германия ма, Чехословакия ма, әйтеуір Еуропаны жайлаған еркіндеу елдің біріне барып, армияның айбынды мектебінен өтіп қайтты. Келе сала керзі етікті Шиелінің шаңдағына атып ұрып, студент партасына бірден қонжия қалған жоқ. Тағы да үш жылдай өндірісте еңбек етті. Кейінірек дайындық курсына түсіп, мектеп бітіргеніне алты-жеті жыл өткен соң ғана КазГУградтың қыр арқасындағы биік төбеге жүрелеп отырып жалауын тікті. Осылай «ғасырдан ұзақ» мезгілді бастан өткеріп алып студент атанған ол уақыттан ұтуға тырысты. Біз оның ойлағаны орындалатынына шүбәсіз сендік. Себебі ол аса ұқыпты, өте жинақы, тым жігерлі жігіт-тін. Жүріс-тұрысы да, қимыл-қозғалысы да ширақ. Жұртқа қайырымды. Уәдесінде тұрады. Қай істің де көзін біледі.
«Ештен кеш жақсы» дегендей, әскерден келген, одан соң да еңбек майданында шыңдалған сақа студент қозы көш жерге ұзап кеткен қатарластарын қиналмай қуып жетті. Оқуды үздік бітірді. Оқу орнында қызмет атқарды. Кандидаттығын да, докторлығын да елдің алдымен қорғады. Іскерлік әлемінде де асығын алшысынан тұрғыза алатынын анық көрсетті. Мемлекеттік қызметті жілікше шақты. Екі рет халық қалаулысы болды. Осынау күрделі кезеңде бедел биігінен, абырой асуынан түспеді.
Сөйтіп, бес жыл бірге оқыдық. Сыр бойындағы байырғы оқу орнында бірге қызмет істедік. Одан кейін де жолымыз талай түйісті.
Айтпақшы, әңгімені атақты үш факультеттің бірлігінен бастаған екенбіз ғой. Алтыншы жатақхананың айбарлы тұрғыны, тарих факультетінің тепсе темір үзетін студенті менің Свет досым секілді жылуды журфактан, сұлуды филфактан тапты…
* * *
Сонымен, кейіпкеріміздің аты-жөні – Мұрат Бақтиярұлы. Аман жүріңіз, Мұқа! Жақсылық тілейміз сізге!
Бауыржан ОМАРҰЛЫ
2023 жыл
«Шағала» жинағынан
