USD
МӘСКЕУ. 17 қараша. Кремль украиндардың оккупацияны құптап жатқандарын «байқату» үшін боттарды іске қосуды күшейте бастады. Бұл туралы The Moscow Times ақпарына сүйенген rast.kz хабарлайды.
29 жастағы Роман Кошелевтің ВК парақшасында спортзалдан түскен сурет және оның мәртебесінде «Спорт – өмір» деген сөз бар. Ол Украинадағы «арнайы операцияның» және «нацизмнің» барысы туралы күн сайын жазбалар жариялайды. Оның жазылымдарына «Ресей Қорғаныс министрлігіндегі келісімшарттық қызмет» және әртүрлі аймақтардан ондаған жаңалықтар жарияланымдары кіреді.
Тек қана Роман атты мұндай блогер ешқашан болған емес. Оның суреті спорттық тамақтануға қатысты Telegram арнасынан алынған, ал парақша, басқа мыңдаған осындай беттер сияқты, әлеуметтік желілерде ресейлік үгіт-насихатты насихаттау үшін арнайы жасалған. Былайынша, фейк, жалған адам.
Кремль боттарының қызметін бақылайтын Ботнадзор қызметін пайдаланып, The Moscow Times жалған аккаунттардың оккупацияланған аумақтардағы Ресейдің қолдауын қалай имитациялайтынын зерттеді.
Кремльдің онлайн боттары Украинадағы толық ауқымды соғыс басталмас бұрынырақ пайда болған. 2013 жылы «Новая газета» оның Санкт-Петербургтегі кеңсесі туралы жазған, онда «интернет тролльдері» әлеуметтік желілерде президент Владимир Путин мен Мәскеу мэрі Сергей Собянинді жер-көкке тигізбей мақтаған. 2017 жылы, АҚШ президент сайлауынан кейін, РБК журналистері мұндай боттардың сайлау нәтижесіне қалай әсер еткенін зерттеді. Екі тергеу де боттарды 2023 жылдың тамыз айында қайтыс болған «Вагнер» жеке әскери компаниясының негізін қалаушы Евгений Пригожиннің ұйымдарымен байланыстырды.
Бірақ Пригожин қайтыс болғаннан кейін де жалған аккаунттар жұмыс істей берді. Ойдан шығарылған Романның пікірлерін «Вагнер» тобынан да, Луганск, Запорожье және басқа да аймақтардағы оккупациялық әкімшіліктер басқаратын қоғамдық беттерден де табуға болады. Қазан айының соңында Луганскіде электр қуаты өшкен кезде, бір бот: «Үйде шаммен жүру тіпті романтика. Менің ойымша, шамдар жақын арада қайта жанады», деп түсіндірме берді. Бір күн бұрын ол оккупацияланған Мелитопольдегі ағаштардың кесілуін тойлады.
Ботнадзордың мәліметі бойынша, жалған аккаунттар Бердянск оккупациялық әкімшілігінің жазбаларының астында кемінде 1300 пікір қалдырған. Олар аймақтың нақты тұрғындарына еліктеп, Мемлекеттік ту күні мен 9 мамырда «Единая Россияның» жұмысын тойлады, «жаудың шабуылы» кезінде үрейленбеуге шақырды және Украинаға қарсы соғысып жатқан ресейлік әскерилерге таңданды. Басқа оккупациялық әкімшіліктердің жазбаларының астындағы боттар да осындай пікірлер қалдырды.
«Шекарасыз тілшілер» адам құқықтары ұйымының мәліметі бойынша, Кремль Украинаның оккупацияланған аумақтарындағы БАҚ-қа толық бақылау орнатқан.
«Шекарасыз тілшілер» ұйымының цифрлық бөлімінің басшысы Винсент Бертьенің айтуынша, Украинаның оккупацияланған аумақтары «тек Кремльдің ауызша сөйлеушілерінің жұмыс істеуіне рұқсат етілген ақпараттық қара тесіктерге» айналды. «Онлайн боттар жаңа әңгімелер жасамайды, керісінше, көріну мен заңдылық алу үшін бар қақтығыстар мен дауларды пайдаланады. Олардың әсері жалпы ақпараттық ортаға және аудиторияның қабылдауына байланысты», – деді Бертье The Moscow Times газетіне.
«Оккупацияланған аумақтарда таралған әңгіме жүйелі түрде басып кіруді және Ресей саясатының ілгерілеуін ақтауға тырысады, бұл барлығы Ресей мен оның өкілдерін қолдайды деген әсер қалдырады. Бұл шындыққа жанаспайды», – деді Бертье.
Дегенмен, әлеуметтік желілерде тек боттар тарататын үгіт-насихаттың ауқымын бағалау қиын. «Дезинформация сирек жағдайда бір ғана құралға сүйенеді. Боттар адамдар басқаратын аккаунттар мен жалған жаңалықтар веб-сайттарын қамтитын үйлесімді экожүйелерде жұмыс істейді», – дегенді қосты сарапшы.
The Moscow Times басылымының жазуынша, 30 қыркүйекте, Украина аумақтарының аннексиясының мерейтойында, боттар Кремльдің саясатын қолдайтын хабарламаларды жиі жариялай бастады.
